amola | το δίκτυο των ελλήνων ιστιοπλόων

στις

Τί σημαίνει «κατεργάρης»;

Σε πρόσφατο άρθρο αποκαλέσαμε εαυτούς «κατεργάρηδες», χρησιμοποιώντας μια πασίγνωστη φράση της ελληνικής παράδοσης «Κάθε κατεργάρης στο πάγκο του». Ποιά είναι όμως η σημασία αυτής της φράσης και πώς βγήκε; Θα εκπλαγούμε όταν διαπιστώσουμε πόσο στενή σχέση έχει με την ιστιοπλοΐα!

Η φράση «Κάθε κατεργάρης στον πάγκο του» χρησιμοποιείται για να περιγράψει την επιστροφή στη ρουτίνα μετά από μια περίοδο αργίας, συνήθως μια εκτεταμένη περίοδο διακοπών. Χρησιμοποείται επίσης να περιγράψει την επιστροφή στην τάξη μετά από μια κατάσταση γενικότερης χαλάρωσης και αταξίας.

«Καθ’όλων των έργων» = κάτεργο
Οι ρίζες της φράσης βρίσκονται στη Βυζαντινή εποχή όταν «κάτεργο» αποκαλούνταν το κωπήλατο πλοίο τύπου γαλέρας που έφερε ιστία (πανιά) και χρησιμοποιούνταν ποικιλοτρόπως, άλλοτε σε εμπορικές και άλλοτε σε πολεμικές επιχειρήσεις, εκτελώντας δηλαδή «κάθε έργο». Ως αποτέλεσμα, «κατεργάρηδες» αποκαλούνταν όσοι εργάζονταν καταναγκαστικά, τις πιο πολλές φορές εκτίωντας ποινή φυάκισης, στα εν λόγω πλοία.
Οι κωπηλάτες κάθονταν σε ξύλινους πάγκους που ονομάζονταν σέλμες, σε σειρά ο ένας δίπλα στον άλλο και έκαναν κουπί. Όταν φυσούσε και άρα το πλοίο μπορούσε να κινηθεί με τη δύναμη του αέρα, οι κατεργάρηδες απομακρύνονταν από τις θέσεις τους και αναπαύονταν. Όταν όμως έπεφτε και πάλι μπουνάτσα, οι ανώτεροι έδιναν την εντολή: «Κάθε κατεργάρης στον πάγκο του», που σήμαινε ότι έπρεπε να αρχίσουν και πάλι να κωπηλατούν.

Καθώς οι κατεργάρηδες ήταν στην πλειοψηφία τους κατάδικοι, η λέξη αυτή καθ’ αυτή είχε αρχικά αρνητική σημασία και υποδήλωνε τον απατεώνα, τον πονηρό. Με το πέρασμα των αιώνων η λέξη απώλεσε την αρνητική της σημασία και πλέον λέγεται πειραχτικά, με θετική σημασία, υποδεικνύοντας τον ικανό άνθρωπο, αυτόν που φέρνει σε πέρας τις υποθέσεις του.

Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά το Μεσαίωνα, με πρώτη την Αγγλία, οι βασιλίες ανά την Ευρώπη χρησιμοποιήσαν τα διάφορα εγκατελειμένα  ιστιοφόρα ως πλωτές φυλακές. Το ίδιο συνέβη και στην Ελλάδα καθώς αρκετά παροπλισμένα πολεμικά πλοία χρησιμοποιήθηκαν ως κάτεργα, όχι βέβαια για αιχμαλώτους πολέμου αλλά για τους πολιτικά αντιφρονούντες. Το τελευταίο κάτεργο ήταν το καταδρομικό ΕΛΛΗ που είχε παροπλιστεί με εντολή του Βασιλέα Κωνσταντίνου Β ως εξαιρετικά δαπανηρό και το οποίο μετέτρεψε και χρησιμοποιήσε ως κάτεργο η Χούντα των Συνταγματαρχών κατά την περίοδο Δεκέμβριος 1967 – Αύγουστος 1974.

Advertisements

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s